Vreewijk Vreewijk – Rotterdam Zuid

ontwerp:
KuiperCompagnons, Wytze Patijn
team:
projectarchitect Koos Kok
Opdrachtgever:
Com. Wonen, nu Havensteder
plan:
eerste fase 115 woningen, 2000 – 2005

Vreewijk, wellicht het belangrijkste Nederlandse tuindorp, geroemd om zijn karakter en sfeer, dreigt ons te ontglippen. Wij namen in het kader van de prijsvraag onze taak serieus: het moest gaan over het behoud van Vreewijk als volkshuisvestingsmonument, dat stond voorop. Maar het zal wel in deze tijd moeten passen, dus moeten voldoen aan woon-oppervlakten van deze tijd en diverse woonvormen en typen huishoudens moeten herbergen. Het plan moet plaats bieden aan auto's, rekening houdend met een reële parkeernorm. Al het andere is bijzaak. Als het karakter voorop staat, moet het parkeren inventief opgelost worden.

Bepalend voor het karakter van Vreewijk is natuurlijk de stedenbouwkundige opzet, met een ontspannen verkaveling van halfopen bouwblokken. Daarnaast is het materiaal van belang, laagbouw woningen met steile pannendaken en een eenvoudige gevel- en dakindeling. Ook de detaillering is eenvoudig en zonder opsmuk. Deze kwaliteiten zijn, zonder daar iets vanaf te doen of toe te voegen, overgenomen in het nieuwe plan. De keramische pan, het profiel van de woning, elementen zoals dakkapellen schoorstenen zijn de basis voor de nieuwe architectuur. Het vocabulaire is behoedzaam verder ontwikkeld om de heldere, eenvoudige beeldkwaliteit te intensiveren.

Binnen dit vocabulaire van Vreewijk is een veelheid aan woningtypen ontwikkeld met diverse beukbreedten. Bij een gelijkblijvende doorsnede - in twee groottes - is de flexibiliteit gevonden in de breedte en bij een aantal typen in de diepte door middel van een achteruitbouw. Door deze methodiek kunnen alle woningsoorten en -groottes opgenomen worden. Er zijn plattegronden uitgewerkt, maar de reeks kan eenvoudig worden uitgebreid met meer specifieke typen. De verschillende woningtypen zijn letterlijk de bouwstenen voor het nieuwe Vreewijk. Naar behoefte kan er per locatie een steeds wisselend programma
samengesteld worden. Het bestaande stratenpatroon wordt gehandhaafd inclusief het heldere onderscheid tussen voor en achter en de kwaliteit van tuinenwereld en erfafscheidingen.
De hoekoplossingen van de woonblokken zijn 'halfopen'; de woonblokken staan los van elkaar, verbonden door groene hagen. De ontmoeting in de hoeken is direct en zonder aanpassingen, in de kopgevel is steeds het charmante symmetrische profiel van Vreewijk terug te vinden.

Voor het parkeren is een oplossing binnen het bouwblok gezocht. Door smalle openingen in de bouwblokken worden de lange gevelwanden gesegmenteerd in kleinere eenheden. Deze openingen bieden toegang tot een tweelaagse 'parkeerkoffer' in het binnenterrein. Twee dekken schuiven over elkaar heen in een ontspannen doorsnede. Er is maximale aandacht besteed aan een zorgvuldige aansluiting van dit parkeren op de tuinen wereld ernaast. Pergola's en begroeiing zijn ingezet voor deze integratie. Aldus heeft elke woning zijn vaste plek.

Het bezoekersparkeren vindt plaats in de wat bredere straatprofielen van Vreewijk, de woonstraten worden autovrij gehouden door middel van een smalle rijbaan. Dit bescheiden profiel in de woonstraten biedt opnieuw de ruimte aan diepere voortuinen zodat het oude Vreewijk weer kan opbloeien.

Architectuur
Zoals gezegd wordt de sfeer in Vreewijk voor een groot deel gedragen door baksteen en keramische pannen. Maar de finesse wordt gevonden in de detaillering van de woningen. Een uitspringende laag stenen boven de raamkozijnen, een 'ontworpen' voordeur, een eenvoudige zinken mastgoot zijn kenmerkende details die in het nieuwe plan terug komen. Het vocabulaire is behoedzaam uitgebreid om de heldere, eenvoudige beeldkwaliteit te intensiveren. Het titaanzink van de mastgoot wordt nu ook gebruikt voor de schoorstenen, de dakkapellen, de luifels boven de voordeuren, en de onderzijde van de dakoverstekken bij de kopgevels. De detaillering in zink met horizontale felsranden en een dubbele felsrand boven geven een elegante en fijne belijning aan genoemde elementen. Door deze eenduidige materialisering ontstaat een krachtiger beeld en een groot voordeel is het minimale onderhoud aan moeilijker bereikbare elementen als dakkapellen en hoger
gelegen dakoverstekken. Er wordt hierbij uitgegaan van duurzame zinklegeringen. De houten kozijnen, ramen en deuren zijn in donkere tinten geschilderd. Duurzaamheid wordt hier niet alleen bereikt door bewust materiaal- en energiegebruik, maar vooral door een hoge beeldkwaliteit, degelijke materialisering en detaillering, en grote programmatische flexibiliteit. Deze kwaliteiten dragen in sterke mate bij aan de lange levensloop van het tuindorp.